خلاصه فیلم فانی گیمز

معرفی کوتاه

«فانی گیمز» (Funny Games) ساختهٔ میشائل هانکه، تریلری روان‌شناختی دربارهٔ خانواده‌ای است که برای تعطیلات به خانه‌ای کنار دریاچه می‌روند و با دو جوان مؤدب اما بی‌رحم روبه‌رو می‌شوند. فیلم فقط خشونت را روایت نمی‌کند؛ از تماشاگر می‌پرسد چرا به نجات، انتقام و پایان خوش در داستان‌های خشن عادت کرده‌ایم.

خلاصه

جورج فاربر، همسرش اَن و پسرشان جورجی برای چند روز استراحت به خانهٔ ییلاقی‌شان کنار دریاچه می‌روند. موسیقی کلاسیک، جادهٔ سبز، قایق و وسایل گلف، تصویری از تعطیلاتی آرام می‌سازند؛ اما قطع ناگهانی موسیقی با صدایی خشن، نخستین علامت است که این آرامش قرار نیست دوام بیاورد.

در خانه، دو جوان به نام‌های پل و پیتر با لباس‌های سفید تنیس و رفتارهایی بیش از حد مؤدب ظاهر می‌شوند. پیتر به بهانهٔ گرفتن تخم‌مرغ وارد آشپزخانه می‌شود و با تکرار درخواستش، مرزهای خانه را آرام‌آرام از بین می‌برد. وقتی جورج از آن‌ها می‌خواهد بروند، درگیری بالا می‌گیرد و پیتر با چوب گلف زانوی او را خرد می‌کند. خانه در چند ثانیه از محل تعطیلات به زندان تبدیل می‌شود.

مهاجمان خانواده را وارد چیزی می‌کنند که خودشان «بازی» می‌نامند. اَن را برای پیدا کردن سگشان، لاکی، به حیاط می‌فرستند؛ اما سگ پیش‌تر کشته شده است. پل با زبان بازی و شوخی، رنج خانواده را به سرگرمی تبدیل می‌کند و گاهی با نگاه مستقیم به دوربین، تماشاگر را هم در این نمایش شریک می‌سازد.

خانواده تلاش می‌کند از همسایه‌ها کمک بگیرد، اما نشانه‌های خطر جدی گرفته نمی‌شود. جورجی بعدتر از خانه فرار می‌کند و در خانهٔ همسایهٔ دیگری، با اجساد خانوادهٔ او و یک تفنگ شکاری روبه‌رو می‌شود. تفنگ خالی است و امید نجات، از قبل به بخشی از نقشهٔ مهاجمان تبدیل شده. جورجی به خانه برگردانده می‌شود و در ادامه با شلیک پیتر کشته می‌شود.

پس از مرگ پسر، اَن و جورج هنوز می‌کوشند زنده بمانند. آن‌ها از خانه فرار می‌کنند، اما تماس تلفنی ممکن نمی‌شود و خودرویی که اَن متوقف می‌کند، متعلق به پل و پیتر است. در مرحلهٔ بعد، اَن به تفنگ دست پیدا می‌کند و پیتر را می‌کشد. برای چند لحظه، فیلم شبیه یک تریلر انتقام‌جویانهٔ معمول می‌شود و تماشاگر احساس می‌کند نجات بالاخره ممکن شده است.

اما پل کنترل تلویزیون را برمی‌دارد و با عقب‌کشیدن زمان، آن صحنه را دوباره اجرا می‌کند. این بار زودتر متوجه حرکت اَن می‌شود و تفنگ را از دسترس او دور می‌کند. فیلم با این حرکت، نه فقط امید شخصیت‌ها، بلکه انتظار تماشاگر برای پیروزی قهرمانانه را هم پس می‌گیرد. جورج کشته می‌شود و اَن، پس از تلاش کوتاهی برای بریدن طناب‌ها در قایق، به آب دریاچه انداخته می‌شود.

صبح، پل و پیتر به خانهٔ همسایه‌های دیگری می‌روند؛ همان همسایه‌هایی که پیش‌تر نشانه‌های خطر را ندیده بودند. پل دوباره با ادب تخم‌مرغ می‌خواهد. درخواست کوچک ابتدای فیلم در خانه‌ای تازه تکرار می‌شود و چرخه دوباره آغاز می‌گردد.

خشونت به‌مثابه بازی و نقش تماشاگر

هانکه خشونت‌های اصلی را اغلب خارج از قاب نگه می‌دارد. مرگ‌ها بیشتر با صدا، سکوت، زمان طولانی و واکنش بازماندگان منتقل می‌شوند تا با نمایش گرافیکی بدن. این روش، خشونت را حذف نمی‌کند؛ بلکه ذهن تماشاگر را مجبور می‌کند پیامد آن را تصور کند و هم‌زمان نشان می‌دهد انتظار ما برای دیدن «صحنهٔ بعدی» چگونه شکل می‌گیرد.

پل و پیتر با واژه‌هایی مثل بازی، قانون، شرط و سرگرمی، جنایت را به نمایشی ظاهراً منظم تبدیل می‌کنند. وقتی رنج قربانی به امتیاز و قانون تبدیل شود، مهاجمان می‌توانند خودشان را بازیکن ببینند، نه جنایتکار. خانواده نیز مجبور می‌شود در زمینی بازی کند که از ابتدا قواعدش ناعادلانه است.

کنترل تلویزیون، مهم‌ترین ابزار این نقد است. عقب‌بردن فیلم نشان می‌دهد حتی پیروزی کوتاه اَن هم بخشی از انتظار ژانری ما بوده است. فیلم اجازه نمی‌دهد تماشاگر به آرامش برسد، چون خودِ میل به نجات و انتقام را یکی از عناصر مصرف سرگرمی خشونت‌آمیز می‌داند. تخم‌مرغ، چوب گلف، تفنگ و قایق نیز از اشیای عادی زندگی به ابزارهای کنترل و تهدید تبدیل می‌شوند.

نکات کلیدی

نقد و محدودیت

قدرت فیلم در این است که تماشاگر را مجبور می‌کند با انتظار خودش برای نجات و انتقام روبه‌رو شود. بااین‌حال، همین روش ممکن است برای بعضی مخاطبان بیش از حد تنبیه‌گر به نظر برسد. هانکه برای نقد مصرف خشونت، از خشونت و دست‌کاری روایی استفاده می‌کند؛ بنابراین فیلم نمی‌تواند کاملاً بیرون از چیزی بایستد که نقدش می‌کند.

دو مهاجم عمداً توضیح‌پذیر نیستند و گذشته یا انگیزهٔ قطعی برایشان ارائه نمی‌شود. این انتخاب، آن‌ها را به نماد چرخهٔ خشونت و نمایش تبدیل می‌کند، اما ممکن است برای مخاطبی که به شخصیت‌پردازی روان‌شناختی و علت‌ومعلول روشن عادت دارد، ناکافی باشد. بازسازی سال ۲۰۰۷ نیز تقریباً همان ساختار نسخهٔ ۱۹۹۷ را تکرار می‌کند؛ مزیتش انتقال مستقیم‌تر ایده به مخاطب انگلیسی‌زبان است، اما برای بعضی تماشاگران تازگی نسخهٔ نخست را ندارد.

این محتوا برای چه کسانی مناسب است؟

این خلاصه برای کسانی مناسب است که به سینمای روان‌شناختی، تریلرهای ضدکلیشه، فیلم‌های متافیکشنال و تحلیل رابطهٔ تماشاگر با خشونت علاقه دارند. برای مخاطبی که از خشونت روانی سنگین، بی‌رحمی علیه خانواده یا پایان‌های بدون رهایی پرهیز می‌کند، اثر می‌تواند آزاردهنده باشد. «فانی گیمز» قرار نیست شنونده را آرام کند؛ می‌خواهد او را نسبت به عادت‌هایش در تماشای خشونت حساس‌تر کند. این نسخه روایت کامل و پایان فیلم را بازگو می‌کند و برای شنیدن پیش از تماشای فیلم یا مرور تحلیلی آن آماده شده است.